Perovskiet zonnepanelen: rendement, records en wanneer?

Duurzame keurmerken moeten je in één oogopslag vertellen of een product beter is voor milieu, dier of mens. In de praktijk zie je op verpakkingen tientallen logo’s, en niet allemaal betekenen ze evenveel. Sommige staan voor strenge eisen met onafhankelijke controle, andere zijn vooral een mooi plaatje van de fabrikant zelf.

In dit artikel lees je hoe je een betrouwbaar keurmerk herkent, welke bekende keurmerken voor voeding, kleding, hout en apparaten er zijn en wat de nieuwe Europese regels tegen greenwashing voor jou als consument veranderen.

Kort samengevat

Een betrouwbaar keurmerk stelt eisen die strenger zijn dan de wet, maakt die eisen openbaar en laat ze onafhankelijk controleren.
De Keurmerkenwijzer van Milieu Centraal beoordeelt keurmerken op betrouwbaarheid, transparantie en ambitie op milieu, dierenwelzijn en mens & werk.
Bij voeding noemt Milieu Centraal onder meer EU-biologisch, Beter Leven 3 sterren, MSC, ASC en Fairtrade als meest ambitieuze keurmerken.
Sinds 27 september 2026 zijn vage claims als ‘groen’ zonder onderbouwing en zelfbedachte duurzaamheidslogo’s zonder onafhankelijke certificering verboden.

Wanneer is een duurzaam keurmerk betrouwbaar?

Milieu Centraal hanteert een paar duidelijke kenmerken van een goed keurmerk. Gebruik ze als checklist wanneer je een onbekend logo tegenkomt:

Strenger dan de wet. Het keurmerk stelt duidelijke eisen die verder gaan dan het wettelijke minimum.
Openbare eisen. Je kunt makkelijk vinden waar een product aan moet voldoen.
Onafhankelijke eigenaar. Het keurmerk is van een partij die los staat van de leveranciers, en elk bedrijf dat aan de eisen voldoet, kan het aanvragen.
Onafhankelijke controle. Een geaccrediteerde partij controleert of de eisen worden nageleefd, en die partij wordt zelf weer gecontroleerd, bijvoorbeeld door de Raad voor Accreditatie (RvA).
Duidelijke sancties. Er staat iets tegenover het overtreden van de regels.

Daar tegenover staat het bedrijfslogo. Dat komt van de leverancier of winkelketen zelf, en de controle is soms wel en soms niet onafhankelijk. Een product zonder keurmerk is overigens niet automatisch slechter, maar je kunt het wel lastiger beoordelen.

Zo werkt de Keurmerkenwijzer van Milieu Centraal

De Keurmerkenwijzer bestaat sinds 2012 en beoordeelt logo’s op voeding en non-food, van koffie tot verf en papier. Milieu Centraal deelt beeldmerken in vier soorten in: keurmerken, bedrijfslogo’s, informatielogo’s (zoals wettelijk verplichte informatie, zonder duurzaamheidseisen) en overige logo’s.

Elk keurmerk krijgt scores op drie onderdelen:

Betrouwbaarheid: hoe onafhankelijk en hoe vaak er gecontroleerd wordt en hoe streng het sanctiebeleid is.
Transparantie (bij voeding): hoe vindbaar en toetsbaar de eisen zijn en of belanghebbenden betrokken worden.
Ambitie: hoeveel het keurmerk verbetert op milieu, dierenwelzijn en/of mens & werk, vergeleken met de wet, de gangbare praktijk en andere keurmerken in dezelfde productgroep.

Voedingskeurmerken die hoog scoren op betrouwbaarheid, transparantie en minstens één duurzaamheidsthema, heten topkeurmerk. Let op: een keurmerk kan in de ene productgroep een koploper zijn en in een andere niet. Twijfel je over een logo dat niet in de wijzer staat, dan kun je een foto mailen naar Milieu Centraal.

Overzicht: bekende duurzame keurmerken per productgroep

Onderstaande tabel geeft een feitelijk overzicht van veelvoorkomende keurmerken. Voor de actuele score per productgroep kijk je in de Keurmerkenwijzer.

Keurmerk	Productgroep	Waar het op let
EU-biologisch (groene blaadje)	Voeding	Wettelijk logo voor biologische productie: minimaal 95% biologische ingrediënten, geen kunstmest en chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen
EKO	Voeding	Nederlands biologisch keurmerk met aanvullende duurzaamheidseisen bovenop EU-biologisch
Beter Leven (1 tot 3 sterren)	Vlees, eieren, zuivel	Dierenwelzijn: hoe meer sterren, hoe strenger de eisen
MSC	Wild gevangen vis	Gezonde visbestanden, beperkte schade aan het ecosysteem, goed visserijbeheer
ASC	Gekweekte vis en schaaldieren	Milieu-impact van de kwekerij, visvoer, arbeidsomstandigheden
Fairtrade	Koffie, thee, cacao, bananen, katoen	Eerlijke handel: minimumprijs en premie voor boeren, arbeidsrechten
GOTS	Kleding en textiel	Biologische vezels (minimaal 70%), milieu-eisen in de hele productieketen, sociale eisen
FSC en PEFC	Hout, papier, karton	Verantwoord bosbeheer en houtwinning, herkomst via de keten
EU Ecolabel	Non-food, zoals schoonmaakmiddelen, verf, papier, textiel	Milieu-impact over de hele levenscyclus, onafhankelijk getoetst
Energielabel	Apparaten, lampen, verwarming	Energieverbruik op een schaal van A (zuinig) tot G; informatielabel, geen keurmerk

Keurmerken voor voeding

Bij voeding is het aanbod aan logo’s het grootst. Volgens Milieu Centraal staan er rond de 80 beeldmerken op voeding die duurzaamheid suggereren, waarvan ongeveer 30 echte keurmerken zijn. In 2025 heeft Milieu Centraal alle voedingskeurmerken opnieuw beoordeeld. Dertien daarvan noemt het de meest ambitieuze: ASC, Beter Leven 3 sterren, Demeter, EU-biologisch, EKO-NL 3 sterren, Fair for Life, Fairtrade, Fair Trade Certified, MSC, ProTerra, Rainforest Alliance, RSPO en Sustainable Rice Platform.

Biologisch: EU-logo en EKO

Het groene EU-logo met sterretjes in de vorm van een blad is verplicht op voorverpakte biologische producten uit de EU. Een product mag het alleen dragen als het voor minimaal 95% uit biologische ingrediënten bestaat. Merken als EKO en Demeter kunnen daar aanvullend op staan en stellen extra eisen. Volgens Milieu Centraal scoort biologische landbouw op veel punten beter dan gangbare landbouw, en op enkele punten wat minder goed.

Vlees, eieren en zuivel: Beter Leven

Het Beter Leven-keurmerk van de Dierenbescherming richt zich op dierenwelzijn. Volgens Milieu Centraal zitten 1 en 2 sterren tussen het wettelijk minimum en het strengste niveau in, terwijl 3 sterren doorgaans het verst gaat binnen een productgroep. Eet je minder vlees, dan verlaag je de impact nog verder; lees daarover meer in onze rubriek vegan en vegetarisch eten.

Vis: MSC en ASC

MSC (het blauwe logo) is bedoeld voor wild gevangen vis, ASC (het groenblauwe logo) voor gekweekte vis en schaaldieren. Beide staan in de lijst met meest ambitieuze voedingskeurmerken van Milieu Centraal.

Koffie, thee en cacao: eerlijke handel

Bij tropische producten gaat het niet alleen om milieu, maar ook om de positie van boeren en arbeiders. Fairtrade, Fair for Life en Rainforest Alliance richten zich op die sociale kant, met elk een eigen accent. Fairtrade werkt bijvoorbeeld met een minimumprijs en een extra premie voor boerencoöperaties.

Keurmerken voor kleding, hout en non-food

Kleding: GOTS en EU Ecolabel

GOTS (Global Organic Textile Standard) is een bekend keurmerk voor textiel van biologische vezels. Er zijn twee niveaus: ‘organic’ bij minimaal 95% gecertificeerde biologische vezels en ‘made with x% organic’ bij 70 tot 94%. GOTS stelt daarnaast eisen aan de verwerking, zoals verven en afwerken, en aan arbeidsomstandigheden. Ook het EU Ecolabel kun je op kleding en textiel tegenkomen. Bekijk in de Keurmerkenwijzer bij de productgroep kleding hoe deze keurmerken scoren.

Hout en papier: FSC en PEFC

Voor nieuw hout adviseert Milieu Centraal om te kiezen voor hout met het FSC- of PEFC-keurmerk, omdat die staan voor verantwoord bosbeheer en houtwinning. Hergebruikt hout is volgens Milieu Centraal nog een betere keuze dan nieuw gecertificeerd hout. Beide keurmerken kom je ook tegen op papier en karton.

Schoonmaakmiddelen, verf en meer: EU Ecolabel

Het EU Ecolabel bestaat sinds 1992 en is het officiële milieukeurmerk van de Europese Unie voor non-food. Onafhankelijke instanties toetsen of producten voldoen aan criteria die de hele levenscyclus beslaan, van grondstof tot afval. Je vindt het onder meer op schoonmaakmiddelen, verf, papier, cosmetica en textiel. Voeding valt erbuiten.

Apparaten: het energielabel

Het energielabel is geen keurmerk maar een verplicht informatielabel. Het laat op een schaal van A tot G zien hoeveel energie een apparaat verbruikt. Sinds 2021 gebruiken onder meer koelkasten, wasmachines, vaatwassers, televisies en lampen weer de schaal zonder plustekens, dus A+++ zie je daar niet meer op nieuwe labels. Meer tips over zuinige keuzes vind je in onze rubriek zuinige apparaten.

Greenwashing: nieuwe EU-regels voor duurzame keurmerken en claims

Greenwashing is het groener voorstellen van een product of bedrijf dan het is. Om dat tegen te gaan heeft de EU de richtlijn ‘Empowering Consumers for the Green Transition’ aangenomen, in het kort EmpCo of ECGT. Nederland heeft die omgezet in de Implementatiewet richtlijn betere duurzaamheidsinformatie voor consumenten. De regels gelden sinds 27 september 2026, zonder overgangstermijn.

Wat er verandert:

Vage claims: termen als ‘groen’, ‘milieuvriendelijk’ of ‘duurzaam’ mogen alleen nog als ze specifiek en aantoonbaar zijn onderbouwd.
Duurzaamheidslabels: een label mag alleen als het gebaseerd is op een certificeringsregeling met onafhankelijke controle of door de overheid is ingesteld. Een eigen bedrijfslogo zonder onafhankelijke controle mag niet meer.
Compensatieclaims: een product ‘klimaatneutraal’ of ‘CO2-neutraal’ noemen op basis van compensatie, bijvoorbeeld via bomenplant elders, is verboden.
Meer productinformatie: verkopers moeten je onder meer informeren over levensduur, repareerbaarheid en beschikbaarheid van onderdelen.

De ACM houdt toezicht en kan een last onder dwangsom of een boete opleggen. Erkende keurmerken zoals het EU Ecolabel blijven gewoon bestaan. Voor jou betekent dit dat een duurzaamheidslogo op een verpakking voortaan meer zou moeten zeggen. Controleren blijft wel verstandig: niet elk erkend keurmerk is even ambitieus.

Praktische tips bij het kiezen van duurzame producten

Zoek een onbekend logo op in de Keurmerkenwijzer voordat je erop vertrouwt.
Let op wat een keurmerk wel en niet dekt: Beter Leven gaat over dierenwelzijn, Fairtrade vooral over boeren en arbeiders, het energielabel alleen over energieverbruik.
Wees kritisch op algemene woorden als ‘natuurlijk’ of ‘bewust’ zonder uitleg erbij.
Zie je een claim die je misleidend vindt, meld die dan bij ACM ConsuWijzer of de Reclame Code Commissie.
Het duurzaamste product is vaak het product dat je niet nieuw koopt: repareren, tweedehands of minder kopen levert meestal meer op dan elk logo.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een keurmerk en een logo?

Een keurmerk is van een onafhankelijke partij, heeft openbare eisen en staat open voor elk bedrijf dat aan die eisen voldoet. Een bedrijfslogo komt van de fabrikant of winkel zelf. Sinds 27 september 2026 mag een duurzaamheidslabel zonder onafhankelijke certificering niet meer worden gebruikt.

Welke duurzame keurmerken zijn het meest betrouwbaar?

Dat verschilt per productgroep. Voor voeding noemt Milieu Centraal dertien keurmerken het meest ambitieus, waaronder EU-biologisch, Beter Leven 3 sterren, MSC, ASC, Fairtrade en Rainforest Alliance. Voor hout adviseert Milieu Centraal FSC of PEFC. Kijk voor andere producten in de Keurmerkenwijzer.

Is een product zonder keurmerk slechter?

Niet per se, zegt Milieu Centraal. Zonder keurmerk kun je alleen lastiger nagaan hoe duurzaam een product is gemaakt. Vraag dan bij de verkoper naar herkomst en productiewijze.

Is het energielabel een duurzaam keurmerk?

Nee. Het energielabel is een verplicht informatielabel dat alleen iets zegt over energieverbruik. Het zegt niets over bijvoorbeeld materialen, repareerbaarheid of productieomstandigheden.

Perovskiet zonnepanelen: record van 35,5% en wat het jou oplevert