Sommige bergen blijven groeien

Sommige bergen blijven groeien

Toen in 1953, pioniers Edmund Hillary en Sherpa Tenzing Norgay hun vlag in de top van de Everest zetten, was de de top 40 centimeter kleiner dan nu. De oorzaak hiervan is dat de tectonische platen van de aardkorst botsen, waardoor de berg (ondanks de erosie die ook plaats vindt) nog steeds groeit. De Everest is de hoogste landberg, met een Hoogte van 8848 meter. De hoogste berg ligt echter in zee en vanaf de voet tot de top meet de Mauna Kea berg in Hawaii 10.200 meter. Maar slechts 4200 meter steekt boven de zeespiegel uit.

Het ontstaan van bergen

De aarde is te vergelijken met een ei met eigeel als kern, eiwit als mantel en de schil als korst. De kern neemt 16% in van het volume, de aardmantel 83% en de korst is relatief dun en maak maar 1% van het volume uit van het volume van de aarde. De omtrek van de aarde is iets meer dan 40.000 km. Het aantal kilometers van de doorsnede van de aarde is 12.742. Vloeibaar gesteente ligt op ongeveer op zo’n 35 kilometer diepte. Zo dik is de aardkorst gemiddeld op de continenten. De diepste mijn is 2,7 kilometer, de diepste boring twaalf kilometer. Een probleem is dat het op grote diepten steeds warmer wordt, gemiddeld stijgt de temperatuur twintig graden per kilometer. Een mijnwerker moet dus na drie kilometer een hittebestendig pak aan.

De aarde is een planeet die nog steeds aan het afkoelen is

Op 35 of 40 km diepte is er vloeibaar gesteente te vinden ofwel magma. De aardkorst drijft op deze vloeibare magma. Eens vormden onze continenten tot zo’n 150 miljoen jaar terug een grote landmassa: het oercontinent Pangea. Hierna brak dit grote continent in stukken. Deze stukken dreven uiteen door de bewegingen van de aardplaten. Het bewijs hiervan is dat de verschillende continenten als een legpuzzel in elkaar passen. Dat zie je bijvoorbeeld goed als je de westkust van Afrika bekijkt; die past precies in de lege plek tussen Noord- en Zuid-Amerika. Nu bestaat de aardkorst uit vijftien grote stukken of wel aardplaten. Sommige daarvan zijn volledig bedekt met water op anderen bevindt zich land.

Bergen en troggen ontstaan door tectonische verschuivingen

De aardplaten die onder elkaar schuiven veroorzaken oceaantroggen. Sommige aardplaten botsen en zo ontstaan bergen. Soms komen aardlagen die diep in de oceaan liggen door een botsing van de aardplaten over een periode van miljoenen jaren boven op de berg te liggen. Zo zijn er fossielen van zeeleven soms op duizenden meters hoogte op de berg terug te vinden. De gesteente waar deze fossiele zeediertjes of planten in terug te vinden vormen het kalkgesteente of sedimentaire gesteente. De laag van dode kalkdiertjes vormen onder druk het sedimentaire gesteente.

De Himalaya

Het Himalaya gebergte is ooit ontstaan is door de beweging van de aardplaat waar zich India op bevindt, dat botst tegen het Aziatische continent. De beweging is soms door aardbevingen waar te nemen, maar de hoogte is minimaal en het gaat om enkele centimeters per jaar. Een mensenleven is relatief kort op de geologische tijdschaal. Als we niet in honderden, maar in miljoenen jaren denken, kunnen we ook beter begrijpen waarom het Himalaya gebergte boven 8000 meter reikt. De scherpe bergtoppen laten weten dat er nog steeds groei is, wanneer ze afgerond zijn dan is de erosie groter dan de groei en worden de bergen kleiner.

De Alpen en Pyreneeën groeien ook nog steeds

Over het algemeen maken we een onderscheid tussen jonge gebergten en oude gebergten. In Europa zijn de Alpen en de Pyreneeën goede voorbeelden van jonge gebergten. De Pyreneeën zijn ontstaan door het botsen van Spanje Portugal, Andorra en Gibraltar die op de Iberische aardplaat liggen, tegen het Europese plaat. De krachten die hier mee gepaard gaan dwingen de aardkorst omhoog te plooien waardoor de Pyreneeën nog steeds groeien.

De Alpen

De Alpen worden jaarlijks gemiddeld 1,8 millimeter hoger en bewegen een halve millimeter naar het noordoosten. De Alpen spreiden zich over acht staten: Italie, Oosterijk, Frankrijk, Zwitserland en o.a Duitsland. De bergketen is circa 30 miljoen jaar geleden ontstaan, doordat de Afrikaanse en Europese tectonische plaat tegen elkaar botsten en dat nog steeds voorzetten. Dit heeft er in de loop der jaren voor gezorgd dat er bergen ontstonden waarvan sommigen wel bijna 5.000 meter hoog zijn (de Mont Blanc is net iets minder hoog, nl. 4.810 meter). Op de Matterhorn bestaat deels uit het sedimentair gesteente, afkomstig van oeroude zeeën. Dit metamorfisch gesteente Is afkomstig van de Afrikaanse plaat dat naar de top werd geduwd toen deze plaat botste met de Europese. Momenteel groeien de alpen nog steeds en worden afgesleten door gletsjers.

Aantal gesteente dat is ontstaan door is door druk of hitte in de aardkorst

Gesteente zijn in drie groepen op te delen:
A. stollingsgesteente wat is ontstaan door het stollen van magma of lava.
B.Sedimentaire gesteenten worden gevormd door sedimentatie of afzetting van materialen na erosie.
C. Metamorfe gesteenten worden gevormd door het blootstellen van gesteenten aan hoge temperatuur of druk (diep in de aardkorst).

Stollingsgesteenten

Stollingsgesteenten ontstaat door het stollen van magma of lava. Magma is onderhevig aan diverse processen voordat het stolt, wordt uitvloeiingsgesteente genoemd. Voorbeelden van uitvloeiingsgesteenten zijn basalt, andesiet en obsidiaan. Enkele voorbeelden van dieptegesteenten zijn graniet en gabbro, ganggesteenten doleriet of granofier.

Sedimentaire gesteenten

Geërodeerd gesteente die die door water, wind, zon, ijs e.d zijn vrijgekomen, worden vaak door rivieren, wind en ijs getransporteerd en afgezet in lagen. Dit afzettingsproces wordt sedimentatie genoemd, en het materiaal, noemen we sedimenten. Wanneer deze in de loop van de tijd uitharden tot gesteenten, spreken we van sedimentaire gesteenten. Zo ontstaat zandsteen uit sedimentaire zandafzettingen, kleisteen uit klei en conglomeraat uit grindafzettingen. Er zijn ook sedimentaire gesteenten die op andere manieren ontstaan. Zo kan bijvoorbeeld plantaardig materiaal (veen) verharden tot bruinkool of steenkool.

Metamorfose gesteente

Ook heb je metamorfose gesteente dat ook ontstaat door het schuiven van aardlagen over of onder elkaar. Hierdoor komt het (sediments)gesteenten dieper in de aardkorst te liggen en vervormd onder zeer hoge druk, eventueel gecombineerd met een hoge temperatuur. Zo verandert sedimentair gesteente metamorfose gesteente als kleisteen in leisteen. Sedimentair zandsteen in kwartsiet, kalksteen in marmer, stollingsgesteente graniet in gneis en steenkool in grafiet.

De Zeven continenten

De aardplaten met land steken boven de zeeën uit en vormen de zeven continenten: Europa, Afrika, Azië, Noord-Amerika, Australië en Antarctica. Ze zijn meestal omgeven door water, waardoor er duidelijke landgrenzen zijn. Bij het continent, Zealandia, is het echter anders, en 95% van de gigantische landmassa is volledig bedekt door de Zuidelijke Grote Oceaan. Alleen de hoogste bergen steken boven het water uit. Zij vormen samen het noordelijke en zuidelijke eiland van Nieuw-Zeeland en Nieuw-Caledonië. Omdat de dunne aardkorst op de aardmantel drijft, zijn de aardplaten voortdurend in beweging. Ze botsen, drijven uit elkaar of schuren tegen elkaar aan. De continenten zijn daardoor voortduren in beweging! Noord-Amerika, bijvoorbeeld, drijft elk jaar 3 cm verder weg van Europa.

Aantal gesteente dat is ontstaan door is door druk of hitte in de aardkorst

Basalt is een vulkanisch stollingsgesteente dat gevormd wordt door de stolling van lava. De stolling van het basalt vindt plaats aan het aardoppervlak en daarom is basalt een uitvloeiingsgesteente. Door de snelle afkoeling zijn er geen grote kristallen gevormd en is het gesteente alleen donker gekleurd en bovendien zeer hard vulkanisch gesteente. Soms vormen ze zeshoekige zuilen die vaak worden gebruikt bij zeeweringen.
Graniet is evenals basalt een magmatisch gesteente. Het is door stolling ontstaan uit langzaam afkoelend magma. Magma is een stroperig vloeibaar gesteente. Bij de afkoeling ervan ontstaan uiterst kleine kristalkiemen die uitgroeien tot groterekristallen. Graniet is dus een stollingsgesteente dat opgebouwd is uit kristallen van een aantal soorten mineralen. Granieten ontstaan op kilometers diepte in de aardkorst, vandaar dat men het gesteente ook wel dieptegesteente of plutoniet noemt.

Gerelateerde artikelen