Franse bosbouwers slaan alarm: Bossen gaan dood veroorzaakt door droogte

Ook Franse bosbouwers slaan alarm: Bossen doodgaan veroorzaakt door droogte

Door de opwarming van de aarde sterven de  meeste bossen op het zuidelijke gedeelte van Europa. Bosgebieden in Zuid-Europa hebben het meest te lijden door de droogte en franse bosbeheerders sloegen 2018 en 2019 alarm omdat de bossen door de aanhoudende droogte massaal afsterven. In gebieden boven Clermont-Ferrand is volgens onderzoek 80 procent van de naaldbomen ernstig beschadigd door de aanhoudende droogte van de afgelopen jaren. Maar ook landen met meer neerslag zoals in Zwitserland zijn de bossen zoals in de Jura aan het afsterven. Ook de  bossen in de Vogezen hebben te lijden van de droogte en tien procent van de dennen zijn al dood.Het grondwaterpeil was in 2018 al te laag en in voorjaar 2019 nog niet aangevuld 

Door het neerslagtekort in de afgelopen jaren is het grondwaterpeil flink gezakt, waardoor bomen in het voorjaar en zomer een water tekort krijgen. In de herfst  en winter wordt de grondwaterstand enigszins aangevuld, maar voor veel bomen is het dan al te laat. Vooral voor boomsoorten die droogte gevoelig zijn en niet met hun wortels de lage grondwaterspiegel kunnen bereiken, worden hierdoor het slachtoffer.

Bomen worden oververhit en sterven dan af door uitdroging

Een boom transporteer water uit de bodem met zijn wortels, via de vaten in de barst naar de bladeren. Indien de bladeren te weinig water krijgen, worden de huidmondjes in het blad gesloten om uitdroging te voorkomen. Huidmondjes zijn de microscopisch kleine openingen die meestal aan de onderzijde van het blad zitten en die gevormd zijn door twee sluitcellen, waar koolzuurgas, zuurstofgas en waterdamp door diffunderen. Bij verdamping van de waterdam koelt het blad af en kan de hitte van de zon meestal verdragen. Zijn de huidmondjes dicht om ernstige uitdroging te voorkomen en duurt dat te lang dan worden de bladeren te heet, omdat ze niet kunnen transpireren. Dat leidt vervolgens tot oververhitting van de bladeren en die sterven alsnog af. De bladeren van de boom gaan dood (nog voordat de herfst is begonnen) drogen ( bruin) uit en vallen van de takken af. Soms zie je bij naaldbomen het zelfde gebeuren, de naalden drogen uit en vallen af. Een uiterste noodmaatregel van de boom, om verder zo min mogelijk water te verliezen door verdamping via het blad of naalden (naaldboom).

Bomen drogen niet alleen uit, ze verliezen ook hierdoor hun weerstand

In het afgelopen voorjaar was er al een te lage grondwaterstand en was te zien dat veel loofboomsoorten traag en spaarzaam in blad kwamen. In de afgelopen twee zomers hebben we kunnen zien dat veel bomen aan het wegkwijnen waren (vooral de lijsterbes) en dood gingen. Vooral was er veel sterfte bij de fijnspar, en individueel uitval bij andere soorten. Naast fijnspar valt op dat de hemlock (Tsuga heterophylla) het ook moeilijk heeft. Vooral bomen die op zandrond staan hebben last van de droogte (grondsoort die het water minder goed vast kunnen houden) of bij boomsoorten die niet tegen droogte kunnen, zoals de fijnspar of Lariks hebben als eerste te lijden van de droogte. Ze verliezen door deze uitdroging ook hun weerstand en kunnen zich niet meer verdedigen tegen houtkevers zoals de letterzetter. De boom heeft te weinig aanmaak van hars, waardoor de letterzetter in het schors een gaatje kan boren, vervolgens leggen de houtkever, tientallen eitjes onder de bast. Uit de eitjes komen de larven die gangetjes onder de barst of schors beginnen te vreten. Door deze beschadiging wordt de sapstroom in de barst ook nog eens verstoort, waardoor de boom dood gaat. Dit alles is direct of indirect te wijten aan de klimaatopwarming.

Naast naaldbomen zoals de Tsuga, Douglas en Lariks laat ook de beuk het hier en daar al afweten

Bij de Douglas, voornamelijk op zandgrond, valt op dat ook deze zeer dun in de naalden staan. Sommige bomen staan zelfs zonder naalden. De bekende boomsoorten als de eik en de beuk proberen zich elk jaar opnieuw te herstellen van de droogte. Vaak krijgt de eik ook nog te maken met rupsenplagen in het voorjaar en het is maar de vraag hoelang ze dit nog vol kunnen houden. Deze bomen laten vroegtijdig hun blad vallen in de zomer en hebben hierdoor  weinig reserves opgebouwd voor de winter.  De meeste zie de laatste jaren nog net herstellen, maar een heleboel hebben een klap gehad. Vooral ook de oude eiken en beuken hebben het moeilijk, dus volgend jaar wordt weer een jaar van beproeving voor deze bomen. De eik kan honderden jaren oud worden in Nederland en in Engeland zelfs 1000 jaar oud. Nu lijkt het erop dat ze in een tiental jaren het gevaar lopen om door de droogte dood te gaan ten gevolgen van de klimaatopwarming.

Bosbouw in Nederland onderhevig aan vroegtijdig dood gaan productiebossen

In Gelderland is momenteel 80 % van het bosbestand met fijnspar dood gegaan door de droogte. Ondanks de fijnspar slechts 4 procent van het bosareaal uit maakt, geeft het toch een groot verlies aan bomen en ook aan inkomsten. Bij Staats Bosbeheer worden deze bomen vaak gebruikt voor de productie van (zaag)hout. Het is een dennensoort die vijftig meter hoog kan worden en jaarlijks wordt er in Nederland 1,3 tot 1,5 miljoen kuub fijnspar geoogst voor de houtproductie (grenenhout).

Ook de West-Europese houtmarkt heeft een teveel aan hout door vroegtijdig gekapt bos dat preventief of noodgedwongen is gekapt voordat het verder wordt aangetast door de droogte of houtkevers. Met name uit Italië, Oostenrijk, Duitsland  en Tsjechië worden grote hoeveelheden storm- droogte en door kevers aangetast hout vroegtijdig geoogst. De afzet van hout uit Nederland wordt hierdoor bemoeilijkt en zorgt ervoor dat ook de prijzen van hout steeds verder dalen. Vooral hout van kwijnende bomen is vaak nog wel te verhandelen, maar levert nog maar weinig op. (vaak alleen goed voor de papierindustrie).

Oplossingen moeten worden gezocht in boomsoorten die tegen droogte kunnen

Natuurmonumenten is hard bezig om de natuur te redden van de droogte. Door de grondwaterstand kunstmatig hoog te houden met sluisjes kan dat soms net het verschil maken. Maar ook een te hoge grondwaterstand is niet altijd goed voor de bomen en de boeren willen op de naastgelegen akkers of weilanden geen drassige grond.

Inspelen op veranderingen van het klimaat betekent ook keuzes maken in het beheer. De boer in Nederland zou als voorbeeld zijn vruchtbomen kunnen verruilen voor druiven, maar of wij in Nederland de zomer of wintereik moeten gaan verruilen voor bijvoorbeeld de steen of kurkeik is maar de vraag. Wel moet er haastig worden gekeken naar boomsoorten die droogte bestendig zijn. Zo zouden er boomsoorten als de esdoorn, linde, zoete kers, iep en hazelaar en de ratelpopulier een uitkomst kunnen bieden, omdat ze beter tegen droogte perioden kunnen. Om het risico te spreiden is het streven naar een zo groot mogelijke menging van verschillende struik en boomsoorten. Zo gaat de voorkeur uit naar droogteresistente boomsoorten zoals de wintereik (droogte resistenter dan zomereik), de winterlinde (droogteresistenter dan beuk), Noorse esdoorn (droogteresistenter dan gewone esdoorn). Op kleine schaal wordt geëxperimenteerd met gebruik van boomsoorten uit Zuid-Europa zoals bijvoorbeeld ceders, boomhazelaar en zilverlinde.De beste oplossing blijft ten alle tijden een verlaging van de broeikasgassen.

Geschreven door: Guido Sparreboom
Beeld: Wesley van der Linde Fotografie

Guido Sparreboom
Foutje gezien? Mail naar: guido@groennieuws.nl ❤️ We zijn je dankbaar! Hoofdredacteur van het online journalistieke platform Groen Nieuws

NET BINNEN

36 dode olifanten gevonden in Botswana

In het noorden van Botswana zijn in totaal 36 dode olifanten gevonden. Ze stierven om onbekende redenen. Het vermoeden bestaat dat de olifanten vergiftigd...

Greenpeace op landingsbaan Schiphol met spandoek

Actievoerders van Greenpeace Nederland zijn vanochtend de Aalsmeerbaan bij Schiphol opgefietst. Ze willen dat er voorwaarden worden gesteld aan de miljarden die de overheid...

Brandweer groot uitgerukt voor bosbrand in Oosterhout

Op vrijdagmiddag in een bosrijke omgeving van de Steenbliklaan in Oosterhout brandde kort een hevige bosbrand. Brandweer groot uitgerukt voor bosbrand in Oosterhout, 225 vierkante...

Grote grazers afgeschoten in Oostvaardersplassen

Staatsbosbeheer maakte bekend dat afgelopen winter in Oostvaardersplassen meer dan 150 zieke en verzwakte dieren zijn doodgeschoten. De meeste edelherten zijn in maart doodgeschoten....

Aziatische olifant geboren in dierentuin

Maandagavond 4 mei om 21.09 uur is in ARTIS een olifantje geboren. Het is een mannetje. De bevalling is heel voorspoedig verlopen. Het kalf...