Fosfaat en het milieu door boeren?

Digiqole ad
Wat is fosfaat?

Fosfor is een mineraal dat in totaal ongeveer 1% va het lichaamsgewicht een mens uitmaakt. Het is aanwezig in elke cel van het lichaam, maar het merendeel van de fosfor in het menselijk lichaam is aanwezig in botten en tanden.

Fosfaat is dan ook een belangrijke stof voor ons lichaam. Samen met calcium geeft fosfaat niet alleen stevigheid aan onze botten en de tanden maar is ook van invloed op onze energiestofwisseling en op allerlei enzymprocessen in ons lichaam. Ontregeling van de fosfaatconcentratie in ons bloed is vaak het gevolg van een andere ontregeling. Bijvoorbeeld een ontregeling in de nieren, botten of bijschildklier.

Belangrijke bronnen voor fosfaat zijn melk, melkproducten, kaas, vis, vlees, peulvruchten en volkoren producten.

Fosfor is een essentieel element

In het menselijke lichaam dat hierin ongeveer 1% uitmaakt. De dagelijkse inname via voedingsmiddelen ligt bij omgerekend 1-2 g fosfor, terwijl het lichaam slechts circa 800 mg nodig heeft. De hoogste fosforgehaltes zijn in dierlijke voedingsmiddelen te vinden. Ongeveer 60% van het opgenomen fosfaat wordt in de dunne darm geabsorbeerd. De rest wordt weer uitgescheiden. Meestal nemen wij fosfaat gebonden aan calcium op. Daarom is er bij een voldoende calciumopname ook meestal sprake van een voldoende fosforopname. Fosfaattekort komt nauwelijks voor.

Een fosfaat tekort komt bijna niet voor

Ons lichaam heeft niet snel een tekort aan fosfaat. Alleen overmatig gebruik van geneesmiddelen, zoals maagzuurremmers, kan een tekort aan fosfaat veroorzaken. Een fosfaat tekort kan pijn veroorzaken in de spieren en botten. Ook gebrek aan eetlust en het ontstaan van nierstenen zijn het gevolg van een tekort aan fosfaat.

Een te grote inname van fosfaat komt bij een normaal voedingspatroon vrijwel niet voor. Wel kan er een fosfaatoverschot ontstaan indien de nieren niet goed functioneren. De nieren scheiden dan te weinig fosfaat uit via de urine. Dit kan op langere termijn resulteren in botontkalking (osteoporose).

Waar zit fosfor in?

De belangrijkste voedselbronnen zijn melk(producten), kaas, vis, vlees, peulvruchten en volkoren producten. Groenten en fruit bevatten slechts kleine hoeveelheden fosfor.

Om een beeld te krijgen van de hoeveelheid fosfor in voeding met de wetenschap dat 800 MG voldoende is voor ons lichaam.

– 1 glas halfvolle melk (150 ml) bevat 140 mg fosfor
– 1 plak kaas (20 gram) bevat 100 mg fosfor
– 100g vis bevat maar liefst 200 mg fosfor
– 75g vlees (75 gram) bevat 185 mg fosfor
– 50g peulvruchten bevat 80 mg fosfor

Fosfaten en het milieu

Fosfaten worden in de landbouw gebruikt in kunstmest. Ook in wasmiddelen zat vroeger veel fosfaat. Via het riool kwam het in het grondwater en in sloten, meren en zeeën.

Gevolgen

Fosfaten zijn chemische verbindingen waar fosfor in zit. Ze spelen in de natuur een belangrijke rol. Dna is er deels uit opgebouwd. Het is ook een belangrijk onderdeel van de voeding van plant en dier. Tegenwoordig komen er meer fosfaten in het milieu terecht dan nodig. Dat is juist weer schadelijk voor met name planten.

Fosfor in de bodem

Van nature zit er weinig fosfor in de bodem, zo’n 0,01 tot 0,1 procent. Fosfor wordt aangevoerd via veevoer en kunstmest. In Nederland wordt meer fosfaat aangevoerd dan afgevoerd. Er is dan ook sprake van een overschot aan fosfaat. Het overgrote deel van het overschot komt op landbouwgronden terecht. De fosfaatophoping in de bodem varieerde in de afgelopen decennia tussen de 80 en 40 miljoen kg per jaar. Door uit- en afspoeling van fosfaten uit de bodem ontstaan negatieve effecten voor waterecosystemen, zoals een sterke groei van fytoplankton (“algenbloei”). Als gevolg hiervan verdwijnen waterplanten door lichtgebrek en sterven vissen door zuurstofgebrek. Blauwalgen halen zelfs regelmatig de media vanwege de giftige stoffen die zij afscheiden. Het terugdringen van het fosfaatoverschot is dan ook een van de hoofddoelen van het Nederlandse mest beleid.

Door: Guido Sparreboom
Beeld: Wesley van der Linde

Digiqole ad

Guido