Arsenicum in rijst producten is dat gevaarlijk

Digiqole ad
Geschiedenis en gebruik van gif

Het is bekend dat de Grieken en Romeinen veel gebruik maakten van gif en giftige planten. In de Griekse mythologie komen we daar een aantal voorbeelden van tegen; Medea vermoordde de nieuwe vrouw van haar ex-man met een trouwjurk doordrenkt met gif, Heracles doodde in zijn zesde opdracht mens-etende vogels met gifpijlen (met het bloed en gal van Hydra dat als gif diende) en werd later zelf vermoord met een in gif gedoopte trui. Maar ook in de Griekse geschriften staan verhalen over giftige stoffen en hun medicinale toepassingen.

Hippocrates

(400 v. C.) gebruikte kruiden, rust en frisse lucht als middel tegen verschillende ziektes, maar beschreef ook wat je moest doen om opname van giftige stoffen tegen te gaan. Theophrastus (370-286 v. C.), een leerling van Aristoteles, beschreef in Historia Plantarum de classificatie van een aantal planten gebaseerd op de plek waar ze stonden, de vorm van de bladeren en de manier waarop ze gebruikt konden worden. Zo beschreef hij onder andere hoe je gif kon bereiden uit de gevlekte scheerling. Met een beker van dit gif werd de filosoof Socrates (470-399 v.C.) ter dood gebracht. Dit is waarschijnlijk een van de bekendste executies uit die tijd, maar in de 4de eeuw voor Christus was er ware een epidemie van gevallen van vergiftigingen.

Politieke tegenstanders

Het was niet alleen een effectief middel om politieke tegenstanders en echtgenoten uit de weg te ruimen, maar het was ook bijna onmogelijk om de doodsoorzaak te achterhalen. Dit ging zo’n driehonderd jaar door tot de Romeinse keizer Lucio Cornelio Sulla (138-78 v.C.) in 82 v. C. de wet Lex Cornelia opstelde die het vergiftigen van personen verbood.

Geschiedenis en arsenicum

Toch was zelfs nog in de Middeleeuwen dood door vergiftiging, met name door middel van arsenicum, aan de orde van de dag. Vaak ging het om politieke moorden. Archieven van Florence uit die tijd bevatten contracten met namen van slachtoffers, prijzen en data waarop de overeenkomst werd gesloten. Maar ook vergiftigen van echtgenoten was een veel voorkomend verschijnsel. De beruchte Italiaanse vrouw Toffana verkocht make-up met arsenicum (agua Toffana) aan jonge vrouwen. De make-up werd met gebruiksaanwijzing geleverd waarin stond hoe je van je nieuwe man af kon komen, zodat ze een betere status kregen als jonge, rijke weduwe. Een van de meest bekende en beruchte families van gifmengers uit die tijd was de familie Borgias-Lucretia en met name paus Alexander VI en zijn zoon Cesare. Zij schakelden bisschoppen en kardinalen uit door ze wijn met arsenicum te serveren. In die periode leefde ook Catharina de Medici. Zij testte giftige stoffen door ze, onder het mom van hulp, aan de zieken en armen te geven. Zo bestudeerde zij de snelheid waarmee een gif werkte, de effectiviteit en de klachten van de slachtoffers.

Arsenicum in onze voeding

Rijstebloem Rijstmelk om pannenkoeken mee te bakken, rijstwafels als tussendoortje, rijstebloem en rijstpap, allemaal voedsel dat we aan kinderen geven.

En arsenicum, dat is toch een gif?

Ja, dat is het inderdaad en het blijkt in zorgelijke hoeveelheden aanwezig te zijn in rijst en allerlei rijstproducten zoals rijststroop, rijstmelk en rijstwafels. Omdat arsenicum een schadelijke stof is, is het belangrijk om te weten wat het is, dat het in bepaalde voedingsmiddelen zit en wat je eraan kunt doen om de inname bij jezelf en je kinderen te beperken.

Deze informatie is ook breed bekend bij internationale organisaties. Amerikaanse en Europese organisaties op het gebied van voedselveiligheid én kinderartsen raden het af om kinderen rijstmelk te geven.

Rijst en kinderen

Arsenicum (Arseen) is een chemisch element dat van nature voorkomt in bepaalde gesteentes. Via stroming van het grondwater verspreidt het zich vanuit de gesteentes naar de bodem en het grondwater. Ook komt het in de bodem/grondwater en lucht terecht via bijvoorbeeld verkeer, afvalverwerking en de industrie. In Nederland wordt zelf geen arsenicum geproduceerd, op andere plekken in de wereld gebeurt dit wel. Er zijn twee varianten van arsenicum, organisch en anorganisch (niet aan koolstof gebonden). In deze blog wordt met arsenicum de anorganische, meest schadelijke variant bedoeld.

Schadelijkheid arsenicum

Arsenicum werd vroeger niet voor niks gebruikt als chemisch moordwapen. Het is in hoge concentraties zeer giftig en dodelijk bij 70-180 mg. Ook langdurige blootstelling aan lichtverhoogde hoeveelheden arsenicum is kankerverwekkend en schadelijk voor de gezondheid. Arsenicum kan huid-, long- en blaaskanker en andere hart- en longaandoeningen veroorzaken. De door de Environmental Protection Agency (EPA) en Wereldgezondheidsorganisatie (World Health Organisation, WHO) vastgestelde grenswaarde voor arsenicum in drinkwater is 10 ppb (parts per billion) of µg/l. De gemiddelde arsenicumconcentratie in Nederlands drinkwater is 5 ppb. Het RIVM heeft in overeenstemming met een aanbeveling van de Gezondheidsraad een tolereerbare dagelijkse inname voorgesteld van 1 microgram/kg lichaamsgewicht/dag.

Arsenicum in het milieu

In grond, lucht, water en dus ook gewassen komt arsenicum voor en blootstelling is hierdoor nooit helemaal te vermijden. Biologisch of niet-biologisch maakt niet uit, de arsenicum komt vanuit de bodem en het water in het product terecht. Er zitten echter grote verschillen in de hoeveelheid arsenicum tussen de verschillende gewassen en voedingsmiddelen.

Rijst bevat veel meer arsenicum dan andere gewassen

Rijst neemt van nature gemakkelijk arsenicum op en houdt arsenicum vast waardoor het zich concentreert. Tel daarbij op dat er vroeger veel pesticide met arsenicum werd gebruikt, ook op rijstvelden. Deze arsenicum zit nog steeds in het water en de grond.

Andere voedingsmiddelen die meer dan gemiddeld arsenicum bevatten zijn:
Appel-, peren- en druivensap. Deze fruitsoorten hebben door de in het verleden gebruikte pesticiden een matig verhoogde concentratie en bij het maken van het vruchtensap wordt dit extra geconcentreerd.

Paddenstoelen

Algen (waaronder zeewier). Deze nemen anorganisch arsenicum op en zetten het om in schadelijk organisch arsenicum. Sommige zeevruchten en vissen bevatten ook hoge concentraties arsenicum, maar dit is meestal de organische vorm die minder schadelijk is.

Wat doet de overheid

De Amerikaanse Food And Drug Administration (FDA) is samen met o.a. EPA en WHO sinds 1991 bezig met het “total diet study program”, een grootschalig en langdurig onderzoek naar de gezondheidseffecten van arsenicum. De FDA bekijkt en vergelijkt de hoeveelheden arsenicum in voedingsmiddelen, waaronder dranken, rijstproducten en verschillende soorten rijst uit verschillende regio’s. De resultaten lopen uiteen van 0,1 tot 7,2 µg per portie rijst. Het eerste gedeelte is inmiddels afgerond en het onderzoek bevind zich nu in fase 2 welke bestaat uit analyses om mogelijke risico’s van de consumptie van rijst en rijstproducten in kaart te brengen.

Omdat er wereldwijd naar verhouding veel rijst geconsumeerd wordt door jonge kinderen zijn er intussen een aantal adviezen uitgebracht over het gebruik van rijst en rijstproducten. De Food Standards Agency (UK) adviseert ouders om kinderen tot 4½ jaar geen rijstmelk te geven als alternatief voor koemelk. De Europese en Amerikaanse verenigingen van gespecialiseerde kinderartsen delen de bezorgdheid geven hetzelfde advies met als aanvulling dat het ook geldt voor oudere kinderen. Ook pleiten ze voor meer en beter onderzoek zodat er goed gefundeerde richtlijnen kunnen worden opgesteld voor arsenicum in rijst.

Wat kun je zelf doen

Arsenicum is bewezen schadelijk en voor water zijn er wereldwijd duidelijke grenswaarden vastgesteld. Arsenicum in voedsel is hoogstwaarschijnlijk dus ook schadelijk maar waarschijnlijk wil je niet jaren afwachten tot er daadwerkelijk maatregelen worden genomen. Je kunt zelf de richtlijn van het RIVM in je achterhoofd houden en je hebt invloed op de inname van voedingsmiddelen. Je kunt zelf dus redelijk gemakkelijk stappen ondernemen.

De grenswaarde voor arsenicum in drinkwater is 10 ppb

Maar hoeveel is 10 ppb in voeding? Er zijn berekeningen gedaan waaruit blijkt dat de grens van 10 ppb arsenicum wordt bereikt bij het consumeren van ca 115 gram rijst met een relatief hoog percentage arsenicum. Mensen die vrij veel rijst, rijstmelk en rijstproducten eten, kunnen aan deze hoeveelheid komen.

Je kunt in veel gevallen kiezen voor alternatieven zoals havermout, tarwe, mais of gierst. Maak je wel rijst klaar dan kun je beter kiezen voor witte rijst omdat juist in het vlies van de rijstkorrel (zilvervliesrijst!) het meest arsenicum zit. Kook rijst in een ruime hoeveelheid water in plaats van de kleine hoeveelheid die meestal gebruikt wordt. Je vermindert de hoeveelheid arsenicum hiermee met ca. 50%. Witte rijst kun je voor het koken goed spoelen en zo een deel van de arsenicum kwijtraken.

Rijstmelk (ook zelfgemaakte)

bevat erg veel arsenicum, wel 17-70 ppb . Dit komt omdat rijstmelk gemaakt wordt van het gedeelte van de rijst waar het meeste arsenicum in zit, het vlies. Rijstmelk bevat hierdoor veel meer arsenicum dan rijst zelf. Je kunt rijstmelk dus het beste niet of zeer beperkt gebruiken.

Houd etiketten van producten in de gaten. Rijststroop wordt veelvuldig gebruikt als zoetstof in allerlei producten zoals dranken en repen en zit ook in “natuurlijke” producten. Rijststroop blijkt, omdat het zeer geconcentreerd is, hoge concentraties arsenicum te bevatten.

Naast deze adviezen voor rijst (producten)

is het met het oog op arsenicum toch ook van belang te letten op vruchtensappen. In verband met de hogere concentratie arsenicum in vruchtensappen van appel, peer, druiven of gemengd fruit is het advies om kinderen maximaal ½-1 glas per dag hiervan te geven.
Conclusie

Het is soms frustrerend om weer iets tegen te komen wat niet zo gezond is. Gelukkig is rijst redelijk goed te vermijden en verschillende instanties zijn bezig met verdere onderzoeken naar arsenicum in rijst en rijstproducten. Als je nog niet wist van de aanwezigheid van schadelijke hoeveelheden arsenicum in voedsel, weet je het nu en kun je als je wilt stappen ondernemen om het gebruik van de producten waar veel arsenicum in zit te verminderen en eventueel vermijden bij jezelf maar vooral ook bij je kinderen omdat deze vaak relatief meer worden blootgesteld aan arsenicum via rijstproducten.

Door: Guido Sparreboom
Beeld: Pexels

Digiqole ad

Guido