16.8 C
Nederland
3 juli 2020

Antibiotica genezen infecties veroorzaakt door bacteriën

Blaasontsteking, longontsteking, bloedvergiftiging of een chlamydia-infectie krijgen we het wondermiddel antibiotica voorgeschreven. We slikken het braaf. Maken het kuurtje af en onze klachten verdwijnen als sneeuw voor de zon. Maar wat weten we eigenlijk van dit geneesmiddel en is het wel zo wonderlijk als we denken? Jaarlijks gebruikt ongeveer een kwart van de Nederlandse bevolking een antibioticum. Dit komt overeen met ongeveer vier miljoen mensen.

Infecties veroorzaakt door bacteriën

Bacteriën zijn eencellige organisme die zich onder gunstige omstandigheden zeer snel kunnen vermenigvuldigen. Ieder mens draagt veel verschillende soorten bacteriën bij zich, deze doen nuttig werk. In onze darmen verteren ze bijvoorbeeld voedsel en op de huid houden ze schadelijke indringers tegen. Maar die nuttige bacteriën kunnen ook infecties veroorzaken, bijvoorbeeld in een wond of in de blaas. Antibiotica zijn medicijnen die door bacteriën veroorzaakte infecties helpen genezen. Ze doden de bacteriën of remmen hun groei.

Daarnaast bestaan er ook ziekteverwekkende bacteriën

Beruchte bacteriën zijn de salmonella en legionelabacterie. Verreweg de meeste infecties worden veroorzaakt door virussen. Tegen virusinfecties, en infecties veroorzaakt door schimmels of parasieten werken antibiotica niet.

Penicilline

Er zijn verschillende soorten antibiotica. Penicilline is het bekendste antibioticum. Het vormt het belangrijkste geneesmiddel van de twintigste eeuw; door penicilline konden we voor het eerst mensen genezen van dodelijke infecties. Andere antibiotica zijn onder andere tetracyclines en macroliden. Elk antibioticum werkt tegen een groep bacteriën. Het geneesmiddel grijpt aan op een specifiek punt dat de bacterie wel heeft en de gastheer (de mens) niet.

Voldoende weerstand

Als iemand voldoende weerstand heeft bestrijdt zijn afweersysteem de ziekmakende bacteriën. Koorts is een teken dat het afweersysteem aan het werk is. Vaak kan een patiënt op eigen kracht genezen. Artsen zijn dan ook terughouden met het voorschrijven van antibiotica.

Pas als het lichaam niet op eigen kracht kan genezen kiest de arts, aan de hand van de klachten een antibioticum. Bij infecties als longontsteking, hersenvliesontsteking en bloedvergiftiging zijn antibiotica onmisbaar. Ook bij infecties van het bot of de nieren zijn antibiotica noodzakelijk.

Zorgvuldig gebruik

Antibiotica gaat dus de strijd aan met bacteriële infecties. De geneesmiddelengroep is echter alleen effectief als ze zorgvuldig worden gebruikt. Het antibioticum dient volgens voorschrift ingenomen te worden, op het juiste tijdstip.

Het is vooral van groot belang om een antibioticakuur altijd af te maken. Ook als de klachten verdwenen zijn. Dat wil namelijk niet zeggen dat alle ziekmakende bacteriën uit het lichaam verdwenen zijn. Eerder stoppen geeft de achterblijvers weer de kans om zich te vermenigvuldigen, met opnieuw ziekte als gevolg.

Antibiotica maken ziekteverwekkende bacteriën resistent, en daarom moeten we er niet teveel van gebruiken. Dat is inmiddels algemeen bekend. Maar antibiotica rekenen niet alleen af met schadelijke ziekteverwekkers. Ook de goede bacteriën in onze maag en darmen worden het slachtoffer van de medicijnen. Welke gevolgen dat heeft, wordt nu langzaamaan duidelijk.

Astma en allergieën

Veel deskundigen maken zich zorgen over die aanval van antibiotica op onze goede bacteriën. In de Verenigde Staten en andere ontwikkelde landen hebben kinderen tegenwoordig op hun achttiende vaak al tien tot twintig van die keuren achter de rug. De goede bacteriën worden dus al vroeg flink aangepakt.

Nieuwe antibiotica

Verder onderzoek aan muizen wees wel uit dat verschillende antibiotica, via het verlies van goede bacteriën, verantwoordelijk zijn voor veranderingen in het vetweefsel. Net als vee dat continue een lage doses antibiotica toegediend krijgt (in Europa is dit inmiddels verboden), werden de behandelde muizen snel dik zonder extra veel te eten.

Zelfs bij muizen die eenmalig een hogere doses antibiotica binnen kregen – een situatie die meer lijkt op de aanpak bij het behandelen van infecties – wijzigde de samenstelling van het vetweefsel. Wetenschappers vrezen dat ons eigen antibioticagebruik hetzelfde effect kan hebben en dat ziekten als obesitas en diabetes en dat een oorzaak kan zijn dat beiden tegenwoordig zoveel vaker voorkomen dan vroeger.

Die kennis kan van belang zijn voor het ontwikkelen van ‘nieuwe antibiotica’: medicijnen die zich specifiek richten tegen ziekteverwekkers en de goede bacteriën met rust laten. Of misschien is er wel een middeltje te vinden dat onze maag- en darmflora beschermt tegen de effecten van antibiotica.

Maar makkelijk zal dat niet zijn. Goede en schadelijke bacteriën lijken namelijk zo sterk op elkaar dat het lastig is één van de twee aan te vallen en de ander zijn gang te laten gaan.

Wat doen antibiotica eigenlijk?

Antibiotica worden door artsen voorgeschreven als geneesmiddel tegen bacteriële infecties. Om verder te gaan op het voorbeeld van blaasontsteking: deze wordt dus ook veroorzaakt door een bacterie. In de meeste gevallen is dit E. coli of voluit: Escherichia coli. Veel antibiotica binden specifiek aan de ribosomen van bacteriën (en andere prokaryoten). Dit heeft tot gevolg dat de eiwitsynthese van bacteriën sterk verminderd wordt en de bacterie zal sterven.

Generatie tijd van bacteriën

De E. coli bacterie heeft, wanneer het in een medium leeft dat genoeg voedingsstoffen bevat, een generatietijd van ongeveer een halfuur. Omdat deze bacteriën van nature al voorkomen in de dunne darm, is er al een degelijke hoeveelheid aanwezig in het lichaam. Als deze bacterie op een bepaalde manier in de urinebuis of blaas terecht komt, kan dit dus blaasontsteking veroorzaken. Omdat de bacteriën zich elk half uur, onder goede omstandigheden, vermenigvuldigen, zal er al snel een groot aantal infectieuze bacteriën ontstaan. Wat heeft deze generatietijd te maken met het gebruik van antibiotica?

Veranderingen

Mutaties zijn misschien een bekend fenomeen: tijdens de DNA replicatie kunnen lichaamscellen nog wel eens een foutje maken. Er is dan al snel een mutatie geboren. Natuurlijk heeft het replicatiesysteem daar een aantal reperatie mechanismen voor, maar dat wil niet zeggen dat elke mutatie gevonden en hersteld kan worden. Als je kinderen krijgt, geef je deze mutaties aan hen door: ze zijn dus erfelijk. Omdat mensen gemiddeld zo’n 80 jaar oud worden, duurt het ontzettend lang voordat er een mutatie ontwikkeld die ook daadwerkelijk problemen oplevert (of juist een positieve werking heeft natuurlijk). Om terug te komen op de bacteriën: hun generatietijd is dus vele malen kleiner dan die van mensen. Na 24 uur hebben de bacteriën al ongeveer 48 keer voor nieuw ‘nageslacht’ kunnen zorgen. Omdat bacteriën exponentieel groeien, zijn er na 24 uur al meer dan 200 biljoen bacteriën aanwezig (2 tot de macht 48). Er ontstaan bij bacteriën dus aanzienlijk sneller mutaties, en omdat de generatietijd zo kort is, zijn er na een paar uur dus enorm veel bacteriën met dezelfde mutatie.

Resistentie

De generatietijd van bacteriën is dus erg kort, en er kunnen dus sneller mutaties ontstaan en doorgegeven worden dan bij mensen (met een generatietijd van 80 jaar). Dit heeft tot gevolg dat er een kans bestaat dat bij gebruik van een antibioticum een bacterie ontstaat met een mutatie, die er voor zorgt dat deze bacterie niet meer gevoelig is voor dat antibioticum. Omdat bacteriën zich snel vermenigvuldigen, zitten er zo weer een paar miljoen van deze resistente bacteriën in je lichaam. Het antibioticum dat voorgeschreven is, is nu niet meer werkzaam.

Oorzaken van resistentie

Het niet afmaken van de kuur of de voorschriften niet goed opvolgen. Patiënten die te snel vragen om een antibioticum, voor infecties die vanzelf over gaan (zoals verkoudheid, griep) Het te snel voorschrijven van antibiotica (voornamelijk een probleem in het buitenland)

Toename van mobiliteit

Resistente bacteriën kunnen zo makkelijk van de ene naar de andere kant van de wereld gebracht worden.

Wat nu?

Het antibioticum dat in eerste instantie voorgeschreven werd (voor bijvoorbeeld de blaasontsteking) werkt niet meer omdat de bacteriën resistent zijn geworden voor dit middel. Er zal een ander antibioticum voorgeschreven moeten worden. Dit is echter niet zo makkelijk als het lijkt: artsen worden voor een moeilijke keuze gesteld. Veel van deze antibiotica tegen resistente bacteriën zijn nog niet goed genoeg onderzocht, of hebben veel meer bijwerkingen dan de reguliere antibiotica. Daarnaast bestaat nog het probleem dat de patiënt nu resistente bacteriën tegen een bepaalde infectieziekte bezit, en deze kan overdragen op andere personen. Het gebruik van antibiotica en de resistentie van bacteriën mag dus absoluut niet onderschat worden.

Door: Guido Sparreboom
Beeld: Groen Nieuws

Trending

Buikvet verminderen door vooral veel sporten en geen suiker

Om buikvet kwijt te raken is bewegen en sporten nummer 1. Elke dag minstens een half uur actief bewegen is noodzakelijk om ziekte beelden...

Gesjoemel met brood aan banden gelegd

De regelgeving voor brood is per 1 juli 2020 een stuk strenger geworden omdat de consument belazerd werd met misleidende namen of gekleurd brood,...

Biologische soja een regenwoud vriendelijk product?

Soja is niet gezonder dan andere plantaardige producten, maar ook niet echt ongezond zoals wel eens wordt beweerd. Zo zou het vrouwelijke hormoon in...

Greenpeace op landingsbaan Schiphol met spandoek

Actievoerders van Greenpeace Nederland zijn vanochtend de Aalsmeerbaan bij Schiphol opgefietst. Ze willen dat er voorwaarden worden gesteld aan de miljarden die de overheid...